Jedna słaba ocena nie zawsze oznacza problem na koniec roku, ale sposób jej poprawienia zależy od tego, czy jest to sprawdzian, ocena śródroczna czy roczna ocena klasyfikacyjna. Pytanie, czy uczeń może poprawić każdą ocenę, wymaga więc rozróżnienia kilku sytuacji oraz sprawdzenia statutu konkretnej szkoły.
O poprawie decyduje rodzaj oceny i statut szkoły
- Oceny bieżące można poprawiać na zasadach zapisanych w statucie i wymaganiach nauczyciela.
- Ocena roczna nie podlega zwykłej poprawie tylko dlatego, że uczeń jest z niej niezadowolony.
- Ocena niedostateczna na koniec roku może uprawniać do egzaminu poprawkowego z jednego albo dwóch przedmiotów.
- Termin na zastrzeżenia do rocznej oceny wynosi najwyżej 2 dni robocze od zakończenia zajęć.
- Statut szkoły powinien określać, kiedy, w jakiej formie i ile razy można poprawić ocenę cząstkową.
Najkrótsza odpowiedź zależy od rodzaju oceny
Nie ma ogólnej zasady, która dawałaby uczniowi prawo do poprawienia każdej oceny i w dowolnym terminie. Inaczej traktuje się jedynkę ze sprawdzianu, inaczej ocenę śródroczną, a jeszcze inaczej roczną ocenę klasyfikacyjną.
| Rodzaj oceny | Czy można poprawić? | Od czego zależy? |
|---|---|---|
| Ocena bieżąca, na przykład ze sprawdzianu | Zwykle tak, ale nie zawsze | Od statutu szkoły, zasad przedmiotowych i decyzji nauczyciela zgodnej z tymi zasadami |
| Ocena śródroczna | Nie ma jednego powszechnego trybu poprawy | Od wewnętrznych zasad szkoły oraz dalszych wyników ucznia |
| Przewidywana ocena roczna | Często można zawalczyć o wyższy stopień | Od warunków zapisanych w statucie, na przykład sprawdzianu lub uzupełnienia wymagań |
| Ustalona roczna ocena klasyfikacyjna | Nie w zwykłym trybie | Można złożyć zastrzeżenia tylko wtedy, gdy naruszono przepisy dotyczące jej ustalania |
| Roczna ocena niedostateczna | Tak, w formie egzaminu poprawkowego | Uczeń musi spełniać ustawowe warunki |
To rozróżnienie jest najważniejsze, bo szkolne określenie „poprawa oceny” bywa używane dla kilku różnych procedur. W praktyce zawsze zaczynam od sprawdzenia, co dokładnie widnieje w dzienniku i czy ocena została już zatwierdzona jako roczna.
Oceny bieżące poprawia się według zasad szkoły
Ocena z kartkówki, odpowiedzi ustnej, projektu czy sprawdzianu jest oceną bieżącą. Przepisy nie gwarantują automatycznie, że uczeń może każdą z nich napisać ponownie. Szczegółowe warunki, takie jak liczba podejść, termin i forma poprawy, powinny wynikać ze statutu szkoły lub przyjętych zasad oceniania.
Jedna szkoła pozwala poprawić każdą ocenę niedostateczną w ciągu dwóch tygodni, inna dopuszcza jedno podejście do sprawdzianu, a jeszcze inna obejmuje poprawą także ocenę dopuszczającą. Nie oznacza to pełnej dowolności nauczyciela. Zasady powinny być znane uczniom i stosowane w podobny sposób wobec całej klasy.
Co może obejmować szkolna procedura
- zgłoszenie chęci poprawy w określonym terminie,
- obowiązek uzupełnienia zaległego materiału,
- jedno dodatkowe podejście do danego sprawdzianu,
- konieczność poprawienia całego działu, a nie pojedynczego zadania,
- zasadę, że liczy się wyższa ocena albo ocena z poprawy zastępuje poprzednią.
Jeżeli uczeń nie przyszedł na sprawdzian, zasady mogą przewidywać napisanie go w innym terminie, ale nieobecność nie zawsze oznacza prawo do dowolnie wybranej daty. Znaczenie ma także to, czy była usprawiedliwiona i jak statut opisuje takie przypadki.
Najczęstszy błąd polega na przekonaniu, że średnia ocen automatycznie daje konkretny stopień. Tak nie działa ocenianie klasyfikacyjne. Nauczyciel ustala ocenę na podstawie wymagań edukacyjnych i całorocznych osiągnięć, a nie wyłącznie przez mechaniczne wyliczenie średniej.
Ocena roczna nie podlega zwykłej poprawie
Po ustaleniu rocznej oceny klasyfikacyjnej uczeń nie może po prostu poprosić o dodatkowy sprawdzian, aby zmienić na przykład ocenę dobrą na bardzo dobrą. Możliwość zakwestionowania oceny pojawia się wtedy, gdy istnieje podejrzenie, że została ustalona niezgodnie z trybem określonym w przepisach.
Uczeń albo jego rodzice mogą zgłosić zastrzeżenia do dyrektora. Trzeba to zrobić od dnia ustalenia oceny, nie później niż w ciągu 2 dni roboczych od zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Samo przekonanie, że ocena jest zbyt niska, zwykle nie wystarczy. Zastrzeżenia powinny wskazywać konkretną nieprawidłowość, na przykład brak zapowiedzianej możliwości poprawy albo zastosowanie innych kryteriów niż te przedstawione uczniom.
Jeżeli dyrektor potwierdzi naruszenie procedury, powołuje komisję. W przypadku oceny z przedmiotu komisja przeprowadza sprawdzian wiadomości i umiejętności, zwykle w formie pisemnej i ustnej. Taki sprawdzian powinien odbyć się w terminie 5 dni od zgłoszenia zastrzeżeń, a ustalona przez komisję ocena nie może być niższa od wcześniejszej.
Podobna procedura dotyczy rocznej oceny zachowania, ale trzeba pamiętać, że ocena zachowania nie decyduje o promocji do następnej klasy ani o ukończeniu szkoły. To odrębna kwestia od ocen z przedmiotów.
Egzamin poprawkowy dotyczy tylko określonych sytuacji
Egzamin poprawkowy nie służy do podnoszenia dowolnej oceny. Od klasy IV szkoły podstawowej może do niego przystąpić uczeń, który otrzymał na koniec roku negatywną ocenę klasyfikacyjną z jednego albo dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych. W praktyce chodzi przede wszystkim o ocenę niedostateczną.
Egzamin przeprowadza komisja powołana przez dyrektora. Zwykle składa się ona z dyrektora albo wyznaczonego nauczyciela jako przewodniczącego, nauczyciela prowadzącego dany przedmiot oraz nauczyciela tego samego lub pokrewnego przedmiotu.
Przeczytaj również: Innowacyjne metody nauczania wczesnoszkolnego – to działa!
Termin i forma egzaminu
Egzamin odbywa się w ostatnim tygodniu ferii letnich. Dyrektor wyznacza termin do zakończenia rocznych zajęć. Jeżeli uczeń z usprawiedliwionej przyczyny nie pojawi się na egzaminie, może otrzymać dodatkowy termin, nie później niż do końca września.
Zazwyczaj egzamin ma część pisemną i ustną. Przy plastyce, muzyce, technice, informatyce i wychowaniu fizycznym najważniejsze mogą być zadania praktyczne. Podobnie jest w technikum i branżowej szkole I stopnia, gdy program przewiduje ćwiczenia, doświadczenia albo zajęcia praktyczne.
Jeśli uczeń nie zda egzaminu, co do zasady powtarza klasę. Rada pedagogiczna może jednak jeden raz na danym etapie edukacyjnym promować go do następnej klasy mimo niezdania egzaminu z jednego przedmiotu, pod warunkiem że ten przedmiot jest realizowany także w klasie wyższej.
Co zrobić, gdy chcesz poprawić albo podważyć ocenę
Najlepiej działać szybko, zanim ocena bieżąca zamieni się w końcową ocenę klasyfikacyjną. Ja zalecam prostą kolejność, która ogranicza nieporozumienia i pozwala od razu ustalić, jakie możliwości naprawdę istnieją.
- Sprawdź statut szkoły oraz zasady oceniania z danego przedmiotu.
- Zapytaj nauczyciela, czy chodzi o poprawę oceny bieżącej, przewidywanej czy już zatwierdzonej oceny rocznej.
- Poproś o wskazanie zakresu materiału, formy poprawy i dokładnego terminu.
- Jeżeli zasady nie zostały zachowane, zgłoś sprawę wychowawcy lub dyrektorowi, najlepiej w formie pisemnej.
- Przy rocznej ocenie niedostatecznej ustal, czy przysługuje egzamin poprawkowy i z ilu przedmiotów.
W wiadomości do szkoły warto opisać fakty, a nie emocje. Zamiast pisać „ocena jest niesprawiedliwa”, lepiej wskazać, że uczeń nie został poinformowany o terminie poprawy, nie otrzymał zapowiedzianej możliwości uzupełnienia pracy albo zastosowano kryteria, których wcześniej nie przedstawiono.
Jeżeli problem wynika z dysleksji, niepełnosprawności, choroby lub innych szczególnych potrzeb, trzeba sprawdzić także, czy wymagania edukacyjne zostały odpowiednio dostosowane. Takie dostosowanie nie oznacza automatycznie wyższej oceny, ale powinno uwzględniać indywidualne możliwości i potrzeby ucznia.
Podstawowe zasady wynikają z ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenia w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów. Statut szkoły może doprecyzować procedurę poprawiania ocen bieżących, ale nie może zastąpić ustawowych zasad dotyczących egzaminu poprawkowego i zastrzeżeń do oceny rocznej.
Najlepsza poprawa zaczyna się przed klasyfikacją
Uczeń nie ma zagwarantowanego prawa do poprawienia każdej oceny, ale w wielu szkołach może poprawiać oceny bieżące na zasadach zapisanych w statucie. Największe znaczenie ma rozpoznanie sytuacji odpowiednio wcześnie, zanim wystawiona zostanie roczna ocena klasyfikacyjna.
Jeśli chodzi o ocenę niedostateczną na koniec roku, trzeba myśleć nie o zwykłej poprawie, lecz o egzaminie poprawkowym. Z kolei przy podejrzeniu naruszenia procedury liczy się krótki termin 2 dni roboczych. Spokojna rozmowa z nauczycielem, znajomość szkolnych zasad i szybkie zebranie dokumentów zwykle dają znacznie więcej niż spór oparty wyłącznie na poczuciu niesprawiedliwości.
